“Fransa-2” TV’sinde yayınlanan “Ölüm Oyunu”nun görüntülerini izlediniz mi?
Gerçekten ürkütücü görüntüler…
Aslında düzmece bir yarışma bu… işin aslı, bir deney…
Yarışmacı bir stüdyoya buyur ediliyor.
Rakibine soru sorması, yanlış cevap alırsa da ceza olarak ona elektrik vermesi isteniyor.
Yapımcılar, “Elektrik verilene bir şey olursa sorumluluk bizde” diyorlar.
Yarışmacı voltaj makinesinin başına geçiyor.
Rakibi de elektrik odasına alınıyor.
Yarışmacı soru soruyor. Cevap yanlış olursa şalteri kaldırıp her soruda artan dozda elektrik veriyor.
Az sonra içerden korkunç çığlıklar yükselmeye başlıyor.
Aslında elektrikli sandalyede oturan, bir aktör.
Ancak yarışmacı, bunu bilmiyor. O, yarıştığını sanıyor.
Çığlıklar
artınca yarışma sorumlusuna bakıyor, “Acı çekiyor, duralım” diyor;
ancak yetkili, otoriter bir sesle devam etmesini söylüyor. Ve yarışmacı
boyun eğiyor, isteneni yapıyor.
“Ölüm Oyunu”na 80 yarışmacı katılmış.
Sırf doğru cevap veremedi diye bir yetkilinin emriyle, rakibini ölümcül şokla cezalandıranların oranı korkunç:
Yüzde 81…
Bazısı elektriğin dozunu 460 volta, ölüm sınırına kadar çıkarabiliyor.
Bu neyin kanıtı?
İnsanoğlunda, otoriteye itaat eğilimi çok yüksek…
Ona mantığını ve vicdanını kaybettirip yok yere adam öldürtebilecek kadar yüksek…
* * *
Yarışma, aslında 1961’de Yale Üniversitesi’nde Prof. Milgram tarafından yapılmış bir psikoloji deneyine dayanıyor.
Milgram’ın cevap aradığı soru şuydu:
“Nasıl
oldu da Nazi Almanyası’nda yüzbinlerce insan, Yahudi soykırımında yer
alabildi? Masum insanlara toplama kamplarında işkence yapanlar, ‘Bir
görev verdiler; yaptım’ derken doğru söylüyor olabilir miydi?”
Milgram,
40 gönüllü denek buldu. Onlara “Öğrenmede cezanın etkisini ölçüyoruz.
Siz öğretmen olacaksınız. Öğrenciniz sorunuzun cevabını bilemezse
elektrik şokuyla cezalandıracaksınız” dedi.
Amaç, onların vicdanlarıyla otoritenin emirleri arasında nasıl bir tercih yapacaklarını görmekti.
Deney başlamadan asistanlarına “Sizce ne sonuç çıkar” diye sormuştu.
Çoğu “Birkaç sadist dışında elektrik veren çıkmaz” görüşündeydi.
Sonuç, hepsini şoke etti.
Deneklerin yüzde 68’i, hiç tanımadıkları insanlara acı çektirme fikrinde sonuna kadar gitmişti.
Sırf, başlarındaki yetkili öyle istiyor diye…
* * *
İnsanoğlunun otorite karşısında kolayca canavarlaşabileceğini kanıtlayan Milgram’ın “itaat deneyi” 1980’lerde ODTÜ’de uygulandı.
Deneyi yapan Prof. Olcay İmamoğlu hemen hemen aynı sonuçlara ulaştı.
Demek ki, dönem, coğrafya, refah, cinsiyet farklılıklarını aşan, genel bir hastalık söz konusuydu.
İnsanoğlu,
inancı, kazancı, milliyeti, cinsiyeti ne olursa olsun, otoritenin
buyruğu altında kolayca sistematik bir vahşetin parçası haline
gelebiliyordu.
Almanya’da da böyleydi bu; Anadolu’da da…
Diyarbakır Cezaevi’nde de, Ebu Gureyb’de de…
Kenan Evren’in baskıyı artırdıkça alkış, Tayip Erdoğan’ın öfkelendikçe oy alması da boşuna değildi.
İtaatkarlığın reçetesi mi?
Henüz yok.
O reçeteyi de bizden küçük zalimler yaratan efendilerimizin yazmasını bekliyoruz çünkü…
20 Mart 2010 Cumartesi
Kaydol:
Kayıt Yorumları (Atom)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder